Voertuig op de zijkant: bevrijdingsopties

Minder opties, maar meer overzicht

Bij een voertuig dat op de wielen staat, hebben we doorgaans veel keuzes: verschillende deuren of ramen om toegang te krijgen, meerdere manieren om ruimte te creëren, of zelfs het volledig verplaatsen van het dak.

Wanneer een voertuig echter op zijn zijkant ligt, zijn de opties beperkt. Dat lijkt in eerste instantie een nadeel, maar in de praktijk kan het juist zorgen voor meer overzicht en een snellere besluitvorming. Minder keuzes betekent vaak een duidelijkere strategie.

Aandachtspunten

Letselbeeld

Een voertuig dat op de zijkant ligt, kan meerdere keren gerold zijn. Dit verhoogt de kans op ernstig letsel bij inzittenden, zeker als ze geen gordel (meer) om hebben. Snelle toegang is in dit soort gevallen essentieel om tijdkritische medische handelingen (zoals luchtwegmanagement) mogelijk te maken.

Stabiliteit

De stabiliteit is vaak ernstig verstoord, zeker op ongelijk terrein. Het voertuig moet zodanig worden gestabiliseerd dat dit de toegang niet belemmert en geen risico’s veroorzaakt tijdens de bevrijding. Gebruik bijvoorbeeld stutten of spanbanden om beweging te voorkomen.

Veiligheid en risico’s

Bij een voertuig op de zijkant is de kans groter op lekkages van brandstof, koelvloeistof of olie. Ook kan de katalysator bloot komen te liggen en hitte uitstralen.

• Houd rekening met brandgevaar en gebruik indien mogelijk afdekmiddelen.
• Blijf alert op lekkende vloeistoffen en zet blusmiddelen stand-by.
• Werk zoveel mogelijk buiten de val- en lekzones van het voertuig.

Toegang en dak ‘flappen’

De toegang tot het voertuig verloopt meestal via de achterzijde (achterklep of achterruit). De meest toegepaste methode voor volledige toegang is het dak neerklappen, door alle A-, B- en C-stijlen (en indien aanwezig ook de D-stijlen) door te Knippen.

Op de foto bij dit blog is te zien hoe reddingswerkers werken bij een auto die met de onderkant tegen een obstakel ligt. Het voordeel hiervan is dat het dak geheel vrij ligt en dus goed bereikbaar is voor redgereedschap.

Glasmanagement vermijden

Wanneer de deuren gesloten blijven, zou het glas in de deuren beheerd moeten worden (afplakken en/ of breken). Het risico daarbij is dat glas van de bovenkant naar beneden in het interieur valt, mogelijk op het slachtoffer of het medisch personeel.

Door de deuren te openen voordat de stijlen worden doorgeknipt, wordt glasmanagement grotendeels overbodig. De deur kan met een spanband opengehouden worden of door een teamlid. Na het knippen kan de deur weer gesloten worden. Dit bespaart tijd en beschermt zowel slachtoffer als hulpverleners.

Alternatieve scenario’s

Niet elk voertuig op de zijkant ligt gunstig.

• Met de onderkant tegen een obstakel (zoals in de foto): dak omslag is vaak de snelste en veiligste optie.
• Met het dak tegen een obstakel: een dak omslag is niet mogelijk. In dat geval kan tunnelen via de achterklep een oplossing zijn, waarbij stoelen worden verwijderd of weggedrukt om bij het slachtoffer te komen.
• Gecontroleerd rechtzetten: Steeds vaker wordt, na overleg met medisch personeel, gekozen om het voertuig gecontroleerd terug op de wielen te zetten. Dit kan de bevrijding aanzienlijk vereenvoudigen, mits het veilig en gecontroleerd gebeurt.

Meer nadruk op patiëntenzorg

Voor de brandweer is het al uitdagend om in een voertuig op de zijkant te werken. Als ook medisch personeel in het voertuig moet zijn om het slachtoffer te stabiliseren, neemt de complexiteit nog verder toe.

Daarom blijft de toestand van het slachtoffer leidend: die bepaalt hoeveel tijd er is en welke bevrijdingstechniek het meest geschikt is. Soms vraagt de medische urgentie om snelle, directe toegang; in andere gevallen is er tijd om een gecontroleerde en minder risicovolle aanpak te kiezen.

Praktijkvoorbeeld

Bij een ongeval waarbij een voertuig op zijn zijkant tot stilstand kwam tegen een boom, werd gekozen voor een dak omslag. Het voertuig werd eerst met stutten gestabiliseerd. Omdat het slachtoffer niet aanspreekbaar was en ademhalingsproblemen had, moest snel toegang worden verkregen. Door het dak neer te klappen kon medisch personeel snel bij het slachtoffer komen en de luchtweg vrijmaken. Dankzij de duidelijke taakverdeling tussen brandweer en ambulancepersoneel werd het slachtoffer binnen korte tijd bevrijd en overgedragen aan de ambulance.

Conclusie

Een voertuig op zijn zijkant brengt unieke uitdagingen met zich mee, maar ook kansen voor een duidelijke en efficiënte aanpak. Stabiliteit, veiligheid en het medische belang van het slachtoffer zijn de factoren die de strategie bepalen.

Heb je zelf een keer een ongeval bijgewoond met een voertuig op de zijkant? Graag horen we jullie opmerkingen en praktijkervaringen!

Checklist: Teamgerichte Aanpak bij voertuig op de zijkant 

1. Veiligheid en Situatie-inschatting
   • Beoordeel risico’s (brand, vloeistoflekkage, verkeer, katalysator).
   • Zet de omgeving af en zorg voor veilige werkruimte.
   • Maak een plan van aanpak met duidelijke rolverdeling in het team.
2. Overwegen voertuigverplaatsing
   • Kan de inzet eenvoudiger of veiliger worden door het voertuig gecontroleerd te verplaatsen of op de wielen te zetten?
   • Alleen uitvoeren na overleg met medisch personeel en mits 100% veilig.
3. Stabilisatie
   • Stabiliseer het voertuig met stutten, spanbanden of wiggen.
   • Zorg dat stabilisatie de toegang en ruimtecreatie niet belemmert.
4. Eerste Toegang & Medische beoordeling
   • Creëer zo snel mogelijk een eerste toegangspunt (bij voorkeur via achterklep of raam).
   • Laat medisch personeel het slachtoffer beoordelen en levensreddende handelingen starten.
5. Glasmanagement
   • Voorkom vallend glas boven patiënt en hulpverleners.
   • Indien mogelijk: deuren openen vóór het zagen, zodat glasmanagement kan worden overgeslagen.
6. Ruimte creëren & Toegang vergroten
   • Kies strategie: dak neerklappen, tunnelen via achterzijde, of gecontroleerd rechtzetten.
   • Houd rekening met positie van slachtoffer en medische prioriteiten.
7. Immobilisatie en Bevrijding
   • Stabiliseer het slachtoffer (nek/rug/ledematen).
   • Voer bevrijding gecoördineerd uit met medische zorg continu aanwezig.
8. Evaluatie 
   • Beoordeel de toestand van het slachtoffer na bevrijding.
   • Evalueer de inzet met het team: wat ging goed, wat kan beter?

Marinus Verweijen
Holmatro Rescue Consultant