Hydraulische Spreider als Hefmiddel: Wat is Mogelijk?
Hoewel het heffen van een voertuig met een spreider géén ontwerpfunctie van het gereedschap is, komt het in de praktijk wel voor.
Een spreider wordt daarbij gebruikt om voertuigen, landbouwwerktuigen en andere objecten te heffen in verband met een beknelling of een andere spoedeisende situatie. Als de situatie vraagt om een snelle inzet bij beknelling onder een voertuig is een spreider geen verkeerde keuze, mits men de beperkingen van het gereedschap kent en de risico’s van de uit te voeren actie.
Het doel van dit document is om deze beperkingen inzichtelijk te maken en daarmee risico’s te helpen
vermijden. We behandelen zeven onderwerpen:
- Gewicht van de last
- Stabiliteit van de spreider
- Draagvlak van de spreidpunten
- Beschikbare ruimte voor het plaatsen van de spreider
- OK of NIET OK?!
- Laten zakken van een last
- Spreidpuntverbredende accessoires
De spreider die in dit document wordt besproken is de PSP40, maar de algemene principes zijn van
toepassing op alle Holmatro spreiders. De technische specificaties van de PSP40 en alle andere
spreiders vind je op de Holmatro website.
1. Gewicht van de Last
Goed om te weten: de spreidkracht bij compleet gesloten armen is het laagst. Naarmate de spreider zijn
armen verder opent, wordt de kracht ook meer.
Kracht van de spreider wordt gemeten volgens de norm EN13204, dit is op 2,5 cm vanaf de punt
(zie SP1 in de grafiek).
De minimale kracht (bij SP1) is 43 kn / 4,4 ton. De maximale kracht (bij SP1) is 77 kn / 7,8 ton.
Wat heeft dit voor praktisch nut?
Het nut van dit soort informatie is dat men ervan overtuigd moet zijn dat het maximale gewicht van de last
nooit meer is dan de minimale spreidkracht van de spreider.
Met andere woorden: Als een zware last al gekanteld staat en er wordt een spreider gebruikt om deze op
een gecontroleerde manier terug horizontaal te krijgen dan sluiten de spreidarmen bij deze actie.
Naarmate de spreider verder sluit, wordt de maximale last die de armen kunnen dragen lager. Maar het
gewicht van de last neemt juist toe door de verandering van de hoek. Dit kan tot overbelasting van het
gereedschap leiden en in extreme gevallen tot materiaalfalen.
2. Stabiliteit van de Spreider
Spreidarmen beschrijven bij opening een parabool.
De spreidpunten gaan dus niet in een rechte baan omhoog, maar tijdens het openen verandert de stand
van de aangrijpingspunten. En daarmee verandert ook de stabiliteit van de spreider tijdens de openende
beweging. Dit doordat de spreider meer op de punten gaat staan dan vlak op de spreidpunt blijft liggen.
De onderste spreidarm die op de ondergrond staat, zal willen verschuiven als de bovenste spreidarm zich
vastgrijpt in het object. Als een van de spreidpunten bij aanvang te weinig raakvlak/grip heeft, zal deze
geneigd zijn om bij verder openen van de armen te willen verschuiven of zelfs compleet weg te glijden.
Op Afb. 3 is te zien dat de onderste spreidpunt voldoende draagt, terwijl de bovenste punt op het maximale einde draagt. Deze zal snel verschuiven
wanneer de spreider verder wordt geopend.
Let op: Bij een last die kan rollen is het noodzakelijk dit wegrollen compleet te voorkomen door middel van zekerstellen met keggen o.i.d. Naarmate de spreider verder opent, wordt deze ook steeds
gevoeliger voor zijdelingse beweging. Te veel beweging kan leiden tot wegglijden van de spreidpunten. Dit brengt ons naar het volgende punt: het draagvlak van de spreidpunten.
3. Draagvlak van de Spreidpunten
Op Afb. 4 is te zien dat de bovenste spreidpunt voldoende aangrijpt op het object, waardoor deze veel
minder snel zal verschuiven. De onderste spreidpunt draagt over de volledige oppervlakte en staat
daardoor stabiel op de ondergrond.
Het maximaal uitvullen van de loze ruimte tussen ondergrond en object is noodzakelijk. Hiermee wordt de
spreideropening minimaal, en kunnen de spreidpunten maximaal grip hebben. Het heffen van het object
moet onmiddellijk stoppen als de onderste spreidpunt zich losmaakt van het onderstoppingsmateriaal.
De spreidpunt draagt in deze situatie namelijk op het uiterst puntje en geeft een instabiele situatie.
4. Beschikbare Ruimte voor het Plaatsen van de Spreider
Onderstoppingsmateriaal onder de spreider moet stabiel en breed genoeg zijn, zodat de onderste spreidpunt voldoende draagvlak kan hebben. De ruimte tussen het object en de onderstopping moet
groot genoeg zijn om de spreider ver genoeg onder het object te plaatsen. De spreidpunten moeten
voldoende – minimaal 4 cm – draagvlak hebben.
Bij te weinig ruimte kan men de spreider niet correct plaatsen.
Bij te veel ruimte verandert het draagvlak veel bij de heffende beweging.
5. OK of niet OK?!
OK Open de spreider tot het draagvlak van de spreidpunten minder wordt.
NIET OK Stop onmiddellijk als de spreider niet meer volledig draagt!
Uiterste stand, ga niet verder!!!!
6. Laten Zakken van een Last
Compare it to driving a car. Why does the number of miles or kilometers I can drive on a tank of gas differ with each trip?
In al het dubbelwerkende hydraulische redgereedschap zijn drukgestuurde terugslagkleppen (DGTK) geïnstalleerd. Deze kleppen zorgen ervoor dat het gereedschap niet onbedoeld kan sluiten door externe krachten, tenzij de bediening bewust wordt bediend. Bij het laten zakken van een last kan de oliedruk in het gereedschap hoger worden dan de druk die de DGTK openhoudt. In dat geval sluit de DGTK.
De oliedruk vanuit de bedieningshandgreep stijgt,
waardoor de klep weer opent en de last zakt.
Vervolgens neemt de druk in het gereedschap
weer toe en sluit de DGTK opnieuw. De bedienaar
verhoogt dan weer de druk, waardoor de klep opnieuw opent. Dit proces kan zeer snel plaatsvinden, waarbij de klep meerdere keren per
seconde open en dicht kan gaan. Dit resulteert in
een klapperend effect van de last en de spreider
tijdens het dalen, wat extra dynamische belasting
veroorzaakt en kan leiden tot gevaarlijke situaties
of schade aan de spreider.
Holmatro adviseert daarom om een hefactie met een spreider alleen in noodgevallen uit te voeren en, indien mogelijk, de last op hoogte te houden. Het verdient de voorkeur om de last te stabiliseren met materiaal dat later door een berger kan worden verwijderd. Het veilig laten zakken van een last met een spreider is praktisch gezien vrijwel onmogelijk. In gecontroleerde situaties, waarin geen sprake is van een reddingsactie, kan beter gewacht worden op de komst van een geschikt hefmiddel, zoals hefkussens.
7. Spreidpunt Verbeterende Accessoires
Het gebruik van accessoires die de breedte van de spreidpunten vergroten bij het heffen kan de
internationale ontwerprichtlijnen voor de veiligheid en prestaties van hydraulische redgereed¬schappen,
zoals vastgelegd in normen als EN13204 en NFPA 1936, overschrijden.
Het is ons bekend dat diverse partijen spreidpuntverbredende accessoires op de markt hebben gebracht,
bijvoorbeeld SHUB of TL-9. Hoewel hefaccessoires zoals de SHUB of TL-9 de stabiliteit tijdens het heffen
kunnen verbeteren, kunnen ze ook resulteren in ontoelaatbare hoge dwarskrachten op de spreidarmen.
Deze dwarskrachten kunnen de integriteit en daarmee de veiligheid van de spreider negatief beïnvloeden.
Holmatro kan geen productaansprakelijkheid aanvaarden indien een Holmatro spreider of
combitool wordt gebruikt in combinatie met een accessoire dat breder is dan de originele
spreidpunt.
Tot slot
De last dient te allen tijde voldoende gestabiliseerd te worden voordat men gaat heffen. Daarnaast dient
de last tijdens het heffen maximaal onderstopt te worden. Dit om te voorkomen dat de last plotseling zakt
wanneer de spreider mogelijk wegschiet/kantelt door incorrect gebruik.
Een last moet altijd mechanisch worden zeker gesteld, ook wanneer er hydraulisch gereedschap wordt
gebruikt voor het heffen van een last.
Marinus Verweijen & Juul de Graaf
Holmatro Rescue Consultants